Principes, ethiek en maatschappelijke impact.
Een post-hbo onderwijseenheid binnen Toegepaste islamitische theologie / Kaderopleiding, gericht op de verbinding tussen spirituele diepgang, academische reflectie en professioneel bestuur.
Inzicht in de spirituele en theologische wortels van bestuurlijk handelen is essentieel voor elke bestuurder in de 21ste eeuw. Deze onderwijseenheid daagt je uit om fundamentele levensvragen te stellen over je eigen motivatie als leider: “Waarom ben ik een bestuurder en hoe kan ik islamitisch verantwoord leidinggeven?”
Binnen de pluriforme en seculiere West-Europese context staan moslimbestuurders voor unieke uitdagingen. Effectief leiderschap vraagt om een synergie tussen spirituele zuiverheid (Ikhlāṣ), academische reflectie en professioneel-strategische competenties.
Het programma start bij de introspectieve vraag naar de motivatie en ethiek van de bestuurder op basis van profetische modellen en de theologische concepten Khilāfa (rentmeesterschap) en Amāna (toevertrouwde verantwoordelijkheid). Vervolgens wordt de overstap gemaakt naar de academische en praktische operationalisering. De centrale vraag is hoe concepten zoals Shūrā (consultatie) en ʿAdāla (rechtvaardigheid) succesvol vertaald kunnen worden naar hedendaagse professionele praktijken binnen governance, onderwijs en maatschappelijk pionierswerk in Europa.
Als leider krijg je te maken met morele dilemma’s, complexe groepsdynamica en organisatiecrises. Inzicht in zowel de klassieke bronnen (Qur’an en Sunnah) als de hedendaagse leiderschapswetenschappen helpt om deze rol professioneel, ethisch en spiritueel standvastig uit te voeren. Daarom is er binnen dit curriculum expliciet ruimte gemaakt voor kritische onderwerpen zoals de democratische rechtsorde, integriteitsnormen, identiteitsontwikkeling en institutionele islamofobie.
Toegankelijk voor mensen die bestuurdersverantwoordelijkheid dragen of binnen afzienbare tijd toetreden tot het management van hun organisatie. Tevens open voor studenten in de bachelor en master Toegepaste Islamitische Theologie die aantoonbaar actief zijn in bestuurlijk kaderwerk.
Deze onderwijseenheid omvat 5 EC, wat gelijkstaat aan 140 Studiebelastingsuren (SBU).
De kosten voor deze opleiding bedragen € 2.500,-. In termijnen betalen is mogelijk. Dit is inclusief lunch, koffie en thee.
De onderwijseenheid Islamitisch Leiderschap integreert de volgende acht IUA-competenties op niveau Gevorderd, gericht op de synthese van theologie en professionele praktijk.
De student kan de kern van relevante bronnen uitleggen, toepassen en de overeenkomsten en verschillen analyseren en daardoor een bijdrage leveren aan persoonlijke of maatschappelijke vraagstukken, met een specifieke focus op het verbinden van theologische bronnen met de professionele leiderschapspraktijk.
De student kan een presentatie voor de eigen groep houden en prettig leesbare en gestructureerde teksten in de Nederlandse taal schrijven. Daarnaast verkrijgt de student de basisbeginselen van de Arabische taal om resultaatgericht en verbindend te communiceren over leiderschaps- en visievraagstukken.
De student bereidt een bijeenkomst of les voor waarbij bewust wordt gedifferentieerd op basis van leer- en ontwikkelingsbehoeften. De student werkt alle materialen professioneel uit waardoor deze gebruikt kunnen worden als naslagwerk en inspiratiebron voor collega’s en binnen de organisatie.
De student voert zelfstandig een interactieve bijeenkomst uit. De student heeft hierbij oog voor de individuele behoeften en voor de groepsdynamiek, en kan oplossingen bedenken als het niet loopt zoals in de voorbereiding is bedacht (zoals bij simulaties of mediatrainingen).
De student beschrijft een problematische situatie in het (toekomstige) werkveld en formuleert op basis daarvan de onderzoeksvraag. Bij de uitvoering van het onderzoek doorloopt de student zelfstandig de onderzoekscyclus ter onderbouwing van strategische en ethische besluiten.
De student voert onder begeleiding een gestructureerd gesprek met een zelfgekozen communicatiemodel binnen de context van het onderwijs of een geloofsgemeenschap. Ook coacht de student een medestudent bij vragen rondom het leren kennen van zichzelf en de gewenste persoonlijke en spirituele groei.
De student kan met een reflectiemodel reflecteren op het eigen handelen en de oorzaak-gevolgrelaties daarvan signaleren en verklaren vanuit het eigen levensverhaal. De student ontwikkelt een eigen identiteit die de basis vormt voor authentiek en integer leiderschap.
De student werkt samen met anderen aan een begeleide stage of project, gericht op een educatief- of levensbeschouwelijk thema. De student neemt daarbij het voortouw bij een deel van het project en toont leiderschap in de synthese tussen theologie en de praktijk.
Kennis over groepsdynamica, moreel leiderschap, religieuze instituten en professionele ethiek.
Vaardigheden om ethische besluitvormingsmodellen over te dragen en toe te passen binnen (religieuze) organisaties en de bredere samenleving.
Inzicht in de dynamiek van organisatie-identiteit in een westerse context en het vermogen om identiteitsontwikkeling strategisch te leiden.
Na afronding van deze onderwijseenheid kan de deelnemer een islamitische organisatie binnen de Europese context strategisch, ethisch en wendbaar leiden. De student beheerst zowel de spirituele zelfreflectie als de operationele tools voor finance, pr, governance en risicobeheersing.
De leerdoelen zijn; Je kunt...
Bestuurlijke kernkwaliteiten uit de Qur’an, profetische modellen en de Sahaba-traditie analyseren en toepassen op de eigen leiderschapsstijl.
Interne belemmeringen (Nafs/ego) en externe barrières (maatschappelijke druk en islamofobie) van de leider in de 21ste eeuw synthetiseren.
De spanningen en raakvlakken tussen het islamitische leiderschapsparadigma en één specifiek westers managementmodel (servant, transformational, authentic of stewardship) diepgaand analyseren.
Een strategisch jaarplan, projectbegroting en risicoanalyse opstellen die voldoen aan Europese transparantie- en compliance-eisen.
Een crisisbeheersingsprotocol en pr-mediastrategie ontwerpen om te reageren op maatschappelijke debatten en framing.
Een maatschappelijk partnerschapsvoorstel formuleren dat de organisatie positioneert als actieve bijdrager aan het publieke domein.
De identiteitsontwikkeling van een islamitische organisatie analyseren aan de hand van de vier dimensies (missioneel, normatief, geleefd, publiek) en hierop een strategische identiteitsvisie formuleren.
Een 360-graden feedbackrapportage vertalen naar een kritisch persoonlijk ontwikkelplan (POP) gericht op het beheersen van de Nafs.
Een gestructureerd portfolio opleveren volgens academische richtlijnen.
Een visie-vlog ontwerpen en produceren gebaseerd op semi-gestructureerde interviews met ervaringsdeskundige leiders.
Het programma wordt uitgevoerd binnen 5 intensieve halve dagen (bijeenkomsten van 4 uur).
Spiritueel leiderschap + Ethisch bestuur
Intentie (Niyya), de roeping en de metafysische verantwoordelijkheid (Khilāfa). Kwaliteiten van de Profeten en Sahaba geëxtraheerd uit de Qur’an. Amāna als goddelijke opdracht en de vertaling naar bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Domeinen: Spiritueel leiderschap + Ethisch bestuur
Kernvraag: Wie ben ik als leider tegenover Allah en de gemeenschap?
Docenten:
- Dr. Bahaeddin Budak
- Necmettin Aydin, MA
Literatuur: Randeree (2009); Beekun & Badawi (1999), hfst. 1-3.
Werkvorm: Hoorcollege + reflectieve dialoog over persoonlijke motivatie. Start dagelijkse Qur’anlezing (10 blz.) + instroomverslag (1 A4).
Ontwerp een leiderschapsbeoordelingslijst op basis van profetische eigenschappen en zet uit bij 10 personen (360-graden feedback).
Opdracht 1: Schrijf een position paper (1 A4) waarin je de kernbegrippen Amīr, Khilāfa en Amāna definieert en reflecteert op wat dit voor jou persoonlijk betekent (Inleiding portfolio).
Participatief leiderschap + Verbindend leiderschap
Amāna, Shūrā en ʿAdl in vergelijking met managementtheorieën (servant leadership, transformational leadership, authentic leadership, stewardship).
Interne obstakels: de invloed van de Nafs (ego) op moreel falen; analyse van de term Fāsiq. Raḥma als basis voor verbindend leiderschap en interinstitutionele samenwerking.
Domeinen: Participatief leiderschap + Verbindend leiderschap
Kernvraag: Hoe nemen we besluiten, hoe bouwen we bruggen, en wat staat ons intern in de weg?
Docenten:
- Mustafa Hamurcu, MA
- Zekeriyya Budak, MA
Literatuur: Ahmad & Ogunsola (2011); Wahyudienie (2023); Alazmi & Bush (2023); Egel & Fry (2017).
Werkvorm: Hoorcollege vergelijkend kader (met vergelijkingstabel islamitisch/westers). Shūrā-simulatie: studenten doorlopen in groepen een realistisch bestuurlijk dilemma waarin ze een raadplegingsproces organiseren, inclusief tegengestelde belangen en eindverantwoordelijkheid.
Nabespreking: verschil shūrā vs. democratisch stemmen.
Opdracht 2: Kies één leiderschapsmodel (servant, transformational, authentic of stewardship) en schrijf een diepgaande vergelijkende analyse met het islamitische equivalent (max. 2 A4). Lever het 360-graden feedbackrapport en je reflectie op de Nafs in (max. 2 A4).
Strategisch leiderschap + Professioneel leiderschap
Khilāfa als rentmeesterschap vertaald naar strategische visievorming. SWOT-analyse en strategische planning.
Nieuw Europees Context-onderwerp: Wet- en regelgeving, verenigingsrecht, ANBI/subsidievoorwaarden en compliance.
Dialoog met de Praktijk.
Domeinen: Strategisch leiderschap + Professioneel leiderschap
Kernvraag: Waar gaan we naartoe en hoe organiseren we dat professioneel?
Docenten:
- Mustafa Aktalan, MA
- Hande Taner, MA
Literatuur: Ahmad et al. (2019); Handboek Non-Profit Governance; Al-Māwardī (1058/1996), relevante passages.
Werkvorm: Hoorcollege strategie en governance.
Gastcollege: interview met een ervaren moslimbestuurder/leider in Nederland. Actieve participatie; de opgedane inzichten worden verwerkt in de uiteindelijke vlog.
Opdracht 3: Formuleer een missie/visie voor je organisatie (1 A4) en stel een strategisch jaarplan op inclusief een sluitende projectbegroting en compliance-check (max. 3 A4).
Maatschappelijk leiderschap + Verbindend leiderschap
Crisismanagement: Projectmanagement, reputatiemanagement en omgaan met escalatie.
PR & Maatschappelijk Leiderschap (Media in Europa): Woordvoering, mediatraining en het counteren van institutionele islamofobie en framing. Maqāṣid al-Sharīʿa als offensief kader: de organisatie positioneren als maatschappelijke partner die bijdraagt aan het algemeen belang. Raḥma en ʿadāla in publieke communicatie.
Domeinen: Maatschappelijk leiderschap + Verbindend leiderschap
Kernvraag: Hoe verdedigen we onze positie én dragen we proactief bij aan de samenleving?
Docenten:
- Joram van Klaveren, MA
- Melek Erdogan, MSc
Literatuur: Sulaiman et al. (2024); Artikelenbundel Media & Framing; Hadi et al. (2026).
Werkvorm: Mediatraining (rollenspel persconferentie). Casusbespreking: hoe hebben moslimorganisaties in NL gereageerd op crises? Groepsopdracht: ontwikkel een partnerschapsstrategie met een niet-islamitische instelling.
Opdracht 4: A) Schrijf een persbericht over een gevoelig maatschappelijk onderwerp en ontwerp een concreet intern crisis-beheersingsprotocol (max. 2 A4). B) Schrijf een maatschappelijk partnerschapsvoorstel waarin je jouw organisatie positioneert als actieve bijdrager aan het publieke domein (bijv. samenwerking met gemeente, school of zorginstelling) (max. 1 A4).
Identiteitsleiderschap + integratie
Identiteitsontwikkeling als dynamisch proces. Maatschappelijke en religieuze transformatie.
De vier dimensies: missionele, normatieve, geleefde en publieke identiteit. Onderscheid islamitisch vs. cultureel bepaald.
Malcolm X als instap: identiteitstransformatie en emancipatie. Externe druk (politiek, media, inspectie) en strategisch reageren. Persoonlijke synthese en evaluatie.
Domeinen: Identiteitsleiderschap + integratie
Kernvraag: Hoe geven we onze islamitische missie authentiek vorm in een pluralistische samenleving?
Docent:
- Dr. Bahaeddin Budak
Media: Budak (2021) IUA Publishing; Film/Biografie Malcolm X.
Werkvorm: Korte inleiding Malcolm X als casus van identiteitstransformatie (voorbereiding: film vooraf bekeken).
Hoofdactiviteit: workshop identiteitsleiderschap. Studenten passen de vier identiteitsdimensies toe op hun eigen organisatie in subgroepen. Plenaire terugkoppeling en peer-feedback. Evaluatie en vooruitblik eindproducten.
Opdracht 5: Schrijf een identiteitsanalyse van jouw organisatie (max. 3 A4) waarin je: a) de vier dimensies van Budak (2021) toepast, b) het onderscheid maakt tussen wat essentieel islamitisch is en wat cultureel bepaald, c) externe druk analyseert op impact voor de organisatie-identiteit, d) een identiteitsvisie formuleert voor de komende 5 jaar. Gebruik de casus Malcolm X als spiegel voor het thema identiteitstransformatie.
Evaluatie.
Opdracht 6: Schrijf een overkoepelend reflectieverslag (1 A4) over de impact van de aangereikte wetenschappelijke literatuur op jouw eigen leiderschapsvisie.
Samenstellen en polijsten van het integrale Executive Management Portfolio en montage van de Visie-Vlog.
Gezien het intensieve karakter van de 5 halve dagen is 100% aanwezigheid verplicht. De opdrachten moeten stapsgewijs en formatief worden ingeleverd via het Digital Educational Platform (DEP). Integriteit bij de spirituele zelfreflecties en professionaliteit in de managementopdrachten zijn leidend.
Deze onderwijseenheid kent twee summatieve eindproducten die elk met minimaal een 5,5 moeten worden afgerond.
Het portfolio bundelt alle schriftelijke opdrachten (1 tot en met 6) tot één consistent, academisch en beleidsmatig document. Het bevat zowel de theologische en spirituele reflectieverslagen als de harde bestuurlijke documenten (jaarplan, begroting, compliance-check, crisisprotocol, partnerschapsvoorstel en identiteitsvisie).
Opmaak conform IUA-richtlijnen: Arial 11, regelafstand 1.2, APA-stijl.
Maak een video (max 10 minuten) waarin je minimaal drie leiders/bestuurders interviewt. Het mag geen puur journalistiek interview zijn; het moet jouw persoonlijke, academisch onderbouwde visie worden.
Vormvereisten: Arial 11, regelafstand 1,2, correcte paginanummering. Inclusief een volledige bibliografie met bronvermeldingen in APA-stijl.
| Opdracht | Inhoud | Te behalen punten |
|---|---|---|
| Opdracht 1: Inleiding | Schrijf een position paper (1 A4) waarin je de kernbegrippen Amir, Khilafa en Amana definieert en reflecteert op wat dit voor jou persoonlijk betekent (Inleiding portfolio). | 10 |
| Opdracht 2 | Schrijf een vergelijkende synthese (max. 2 A4) tussen profetisch leiderschap en westerse modellen. Lever het 360-graden feedbackrapport en je reflectie op de Nafs in (max. 2 A4). | 20 |
| Opdracht 3 | Formuleer een missie/visie voor je organisatie (1 A4) en stel een strategisch jaarplan op inclusief een sluitende projectbegroting en compliance-check (max. 3 A4). | 20 |
| Opdracht 4 | Schrijf een persbericht over een gevoelig maatschappelijk onderwerp en ontwerp een concreet intern crisis-beheersingsprotocol voor je organisatie (max. 3 A4). | 20 |
| Opdracht 5: Identiteitsanalyse | Schrijf een identiteitsanalyse van jouw organisatie (max. 3 A4) waarin je: a) de vier dimensies van Budak (2021) toepast, b) het onderscheid maakt tussen essentieel islamitisch en cultureel bepaald, c) externe druk analyseert op impact voor de organisatie-identiteit, d) een identiteitsvisie formuleert voor de komende 5 jaar. Gebruik de casus Malcolm X als spiegel. | 20 |
| Opdracht 6: Eindreflectie | Schrijf een overkoepelend reflectieverslag (1 A4) over de impact van de aangereikte wetenschappelijke literatuur op jouw eigen leiderschapsvisie. | 10 |
| Totaal: (Het gemiddelde moet minimaal 55 zijn). | 100 | |
| Opdracht | Inhoud | Te behalen punten |
|---|---|---|
| 1 | Wie ben ik als leider tegenover Allah en de gemeenschap? (spiritualiteit, amāna, ikhlāṣ) | 20 |
| 2 | Hoe nemen we besluiten en bouwen we bruggen? (shūrā, raḥma, interne/externe obstakels) | 20 |
| 3 | Waar gaan we naartoe en hoe organiseren we dat professioneel? (strategie, governance) | 20 |
| 4 | Hoe dragen we proactief bij aan de samenleving? (maatschappelijke impact, maqâsid ash-shari’a) | 20 |
| 5 | Hoe geven we onze islamitische missie authentiek vorm? (identiteitsleiderschap, transformatie) | 20 |
| Totaal: (Het gemiddelde moet minimaal 55 zijn). | 100 | |
| Competenties (Niveau 2: Gevorderd) | Indicatoren (Niveau 2) | Leerdoelen (LD) | Opdracht (Toetsitem) | Bloom-niveau |
|---|---|---|---|---|
| 1. Conceptualiseren | 1.1, 1.2, 1.3 | LD 1, 3, 7 | Portfolio 1, 2 & 5: Position paper, vergelijkende analyse leiderschapsmodellen en identiteitsanalyse (4 dimensies). | Begrijpen / Analyseren |
| 2. Communiceren | 2.2, 2.3, 2.5, 2.6 | LD 9, 10 | Portfolio (totaal): Prettig leesbare en gestructureerde teksten. Visie-Vlog: Presentatie/gesprekken & basis Arabische begrippen. | Toepassen |
| 3. Voorbereiden | 3.2, 3.3, 3.4 | LD 4, 5 | Portfolio 3 & 4: Uitgewerkte materialen voor strategisch jaarplan, begroting, crisisbeheersingsprotocol en partnerschapsvoorstel als naslagwerk. | Toepassen |
| 4. Uitvoeren | 4.2, 4.4, 4.6 | LD 5 | Les 2 & 4 (Sessies): Uitvoering van Shūrā-simulatie en mediatraining/persconferentie met oog voor groepsdynamica. | Toepassen |
| 5. Onderzoeken | 5.2, 5.3, 5.5, 5.7 | LD 4, 6 | Portfolio 3 & 5: Onderzoek naar problematische situaties/externe druk ter onderbouwing van strategische besluiten en identiteitsvisie. | Analyseren / Evalueren |
| 6. Begeleiden | 6.3, 6.4, 6.7 | LD 8 | Portfolio 2 & Vlog: Coaching van medestudent op persoonlijke/spirituele groei op basis van 360-graden feedback en interviews. | Evalueren |
| 7. Reflecteren | 7.1, 7.2, 7.6, 7.10 | LD 2, 7, 8 | Portfolio 2 & 6: Reflectie op eigen handelen/Nafs vanuit levensverhaal met reflectiemodel voor authentiek en integer leiderschap. | Analyseren / Evalueren |
| 8. Samenwerken | 8.2, 8.3, 8.6 | LD 6 | Portfolio 4 & Groepswerk: Samenwerken aan project/partnerschapsvoorstel en initiatief nemen in de synthese tussen theologie en praktijk. | Evalueren |
Principes, ethiek en maatschappelijke impact.